“Hệ nhà tôi chạy được bốn tháng, nhìn công tơ thấy chiều phát nhảy đều, mà tài khoản chưa thấy đồng nào từ điện lực. Hỏi hàng xóm thì người bảo phải chờ, người bảo nhà mình không được bán, người lại bảo bên lắp giữ tiền.” — bên em hiểu cảm giác sốt ruột này. Tiền điện dư không tự chảy về chỉ vì công tơ quay. Nó phải đi qua vài bước giấy tờ, và kẹt ở bất kỳ bước nào thì tiền cũng dừng. Bài này không thay lời điện lực nơi anh chị ở, mà giúp anh chị biết cần xem gì, hỏi ai, để khỏi chờ trong vô vọng.
Để được trả tiền cho phần điện phát lên lưới, thường phải đủ mấy khâu. Một là hệ đã được thoả thuận đấu nối và có hợp đồng mua bán điện với điện lực, ký giữa chủ nhà và điện lực chứ không phải với đơn vị lắp. Hai là công tơ đã được thay hoặc cài đặt để ghi riêng chiều phát, có biên bản kèm theo. Ba là mỗi kỳ, điện lực chốt chỉ số chiều phát. Bốn là hai bên đối chiếu sản lượng, lập chứng từ theo hướng dẫn. Năm là tiền chuyển về tài khoản mà chủ hợp đồng đã khai.
Cần nói rõ thêm: chính sách với điện mặt trời mái nhà thay đổi theo từng thời kỳ. Có giai đoạn và có loại hệ chủ yếu để tự sản tự tiêu, phần phát lên lưới có thể bị giới hạn, giá mua thấp, thậm chí không được thanh toán nếu hệ không thuộc diện bán điện dư. Vì vậy câu trả lời chính xác cho nhà anh chị nằm trong chính hợp đồng và thoả thuận đấu nối của nhà mình, chứ không nằm ở chuyện nhà hàng xóm được hay không.
Cách hay gặp nhất là chờ im lặng, nghĩ rằng công tơ quay thì tiền sẽ tới. Đến khi hỏi thì đã vài kỳ, giấy tờ thất lạc, không nhớ ai giữ bản hợp đồng. Cách thứ hai là nghe theo trường hợp của nhà khác, trong khi mỗi nhà ký ở thời điểm khác nhau, loại hệ khác nhau, điều kiện có thể khác hẳn.
Những chỗ kẹt cụ thể bên em hay gặp: hợp đồng mua bán điện chưa ký, chỉ mới xong phần đấu nối; người đứng tên hợp đồng điện là bố mẹ nhưng tài khoản khai lại là của con; số tài khoản ghi sai một chữ số; nhà mua lại có sẵn hệ mà chưa làm thủ tục đổi tên; công tơ chưa được cài đặt ghi chiều phát nên chỉ số phát thực chất chưa được ghi nhận. Không trường hợp nào trong số này là do ai giữ tiền, nhưng nếu không kiểm tra thì chẳng bao giờ gỡ được.
Thứ nhất, hợp đồng mua bán điện: nhà đã có chưa, ai đứng tên, trong đó ghi mua phần điện dư hay không, giá tính thế nào, kỳ thanh toán ra sao. Thứ hai, biên bản treo tháo công tơ hoặc biên bản nghiệm thu đấu nối: có ghi rõ công tơ đo hai chiều không, ngày bắt đầu tính.
Thứ ba, chỉ số chiều phát trên hoá đơn hoặc trên thông báo tiền điện hằng kỳ: nếu hoá đơn không hề có dòng chỉ số phát, khả năng cao là chưa được ghi nhận. Thứ tư, thông tin tài khoản nhận tiền: đúng tên chủ hợp đồng, đúng số, đúng ngân hàng. Thứ năm, chứng từ phía bên bán: có nơi cần chủ nhà xác nhận sản lượng hoặc cung cấp chứng từ theo hướng dẫn; nếu bước này chưa làm thì hồ sơ thanh toán chưa đủ. Kiểm tra xong năm chỗ này, anh chị sẽ biết mình đang kẹt ở đâu.
Cứ cho là mỗi tháng hệ phát lên lưới khoảng 200 số, và giá mua điện dư ghi trong hợp đồng cứ cho là khoảng một nghìn đồng mỗi số. Mỗi tháng đó là chừng 200 nghìn đồng, bốn tháng là 800 nghìn. Khoản này đáng đòi cho đủ, nhưng hãy so với một con số khác.
Cũng 200 số đó, nếu nhà dời việc giặt giũ, bơm nước, đun nước nóng, chạy điều hoà sang buổi trưa để tự dùng, mỗi số tránh được giá điện mua vào cứ cho là khoảng 2.500 đồng, có khi hơn nếu nhà đang ở bậc giá cao. Tức là tự dùng 200 số giúp tránh được khoảng 500 nghìn đồng mỗi tháng, gấp hai lần rưỡi so với bán. Bài học là: tiền điện dư cần được thanh toán đúng, nhưng đừng thiết kế hay vận hành hệ chỉ để bán.
Tìm tập hồ sơ lúc lắp hệ, xem có bản hợp đồng mua bán điện và biên bản công tơ không, chụp lại từng trang. Lấy hoá đơn hoặc thông báo tiền điện gần nhất, tìm dòng chỉ số chiều phát. Ra đứng ngoài nhìn màn hình công tơ, không mở hộp công tơ, chụp chỉ số chiều phát hiện tại.
Kiểm tra tên chủ hợp đồng điện có trùng với tên chủ tài khoản ngân hàng đã khai không. Ghi thành một tờ: ngày hệ bắt đầu chạy, ngày đổi công tơ, chỉ số phát các kỳ, số tài khoản đã khai. Tờ ghi chú này là thứ anh chị mang theo khi đến điện lực hoặc gửi qua kênh chăm sóc khách hàng, để người tiếp nhận tra cứu đúng hồ sơ ngay lần đầu.
Hỏi đơn vị lắp khi không tìm thấy hợp đồng hay biên bản: nhiều nhà nhờ bên lắp làm hộ hồ sơ đấu nối, nên bên lắp thường còn bản lưu hoặc biết hồ sơ đang ở bước nào. Hỏi họ cả chuyện biến tần có đang cài giới hạn phát lên lưới hay không, vì nếu có thì chiều phát ít là đúng.
Hỏi điện lực khi hồ sơ đã đủ mà hoá đơn vẫn không có chỉ số phát, hoặc có chỉ số phát mà nhiều kỳ không thấy thanh toán. Nếu điện lực xác nhận hệ nhà mình thuộc diện tự dùng, không mua điện dư, thì đừng tiếc: bàn với đơn vị lắp cách cài đặt giới hạn phát, dồn tải vào ban ngày, hoặc cân nhắc pin lưu trữ nếu hợp túi tiền, để phần điện đó quay về phục vụ chính gia đình.
Gửi hóa đơn tiền điện — anh Tú khảo sát & báo giá miễn phí, tính hoàn vốn theo số thật của nhà bạn.
Hoặc xem trước dịch vụ phù hợp với nhà mình →
💳 Chưa muốn bỏ một lần? Trả góp tới 100 triệu — xem mỗi tháng góp bao nhiêu