“Phòng ngủ tầng trên nhà tôi nằm ngay dưới mái tôn. Từ ngày lắp dàn pin, cứ tầm tám giờ sáng là trên mái bắt đầu lách tách, chiều tối lại cục cục từng tiếng như ai gõ. Hôm gió to còn nghe lạch cạch. Có phải giàn bị lỏng không, có nguy hiểm gì không?” — câu hỏi này hay đến từ những nhà có phòng ngay dưới mái, nhất là nhà có người già, trẻ nhỏ ngủ trưa. Phần lớn tiếng lách tách theo nhịp nắng là tiếng kim loại co giãn, không nguy hiểm. Nhưng xen giữa đó có thể có những tiếng báo hiệu ốc vít lỏng, kẹp xô lệch, và cách phân biệt nằm ở thời điểm cũng như kiểu tiếng.
Tôn, ray nhôm và khung tấm pin đều là kim loại: nóng thì nở, nguội thì co. Mỗi loại co giãn một mức khác nhau, nhôm co giãn nhiều hơn thép. Khi nắng lên, mặt tôn và ray nóng nhanh, dài ra một chút; ở những chỗ chúng bị kẹp vào nhau, ma sát giữ lại cho tới khi lực đủ lớn thì trượt một cái, phát ra tiếng tách. Chiều tối quá trình diễn ra ngược lại, nghe thành tiếng cục cục.
Mái tôn vốn đã kêu lúc giao mùa nhiệt độ, nhưng dàn pin làm thay đổi cách mái nóng lên: phần nằm dưới tấm được che nên nóng chậm, phần hở nóng nhanh, chênh lệch đó tạo thêm lực kéo đẩy ở các điểm bắt chân giàn. Mỗi chân giàn lại là một điểm neo mới, nên tiếng phát ra tập trung và rõ hơn trước. Phòng ngay dưới mái tôn mà không có trần thì tiếng truyền xuống gần như trọn vẹn.
Ngoài tiếng co giãn còn có những tiếng khác: lạch cạch khi gió to thường là kẹp, ốc chưa đủ lực, dây cáp hay máng dây lỏng đập vào tôn; tiếng rít, cọ kéo dài có thể là cạnh ray cọ lên tôn; còn tiếng kêu đều đều chẳng theo nhịp nắng gió có khi là quạt của biến tần, không liên quan gì tới mái.
Kiểu thứ nhất là leo lên siết hết ốc thật chặt cho hết kêu. Siết quá lực làm móp tôn, toác lớp mạ, ép bẹp gioăng cao su ở chân vít, từ đó dễ dột và gỉ. Ray bị bó chặt không còn chỗ giãn thì lực dồn sang chỗ khác, tiếng kêu đổi chỗ chứ không mất. Kiểu thứ hai là bơm keo, nhét giẻ vào khe giữa ray và tôn: keo lão hoá sau một mùa nắng, giẻ giữ ẩm làm kim loại gỉ nhanh hơn.
Kiểu thứ ba ngược lại, coi mọi tiếng đều là co giãn rồi mặc kệ, kể cả tiếng lạch cạch mỗi lần gió lên. Một cái kẹp lỏng cứ lắc qua lắc lại sẽ mài mòn dần khung tấm và lỗ ốc, đến mùa giông có thể thành chỗ yếu nhất của cả dàn.
Hãy để ý thời điểm. Tiếng lách tách rải rác, dồn nhiều nhất trong một hai tiếng lúc nắng lên và lúc tắt nắng, ngày âm u gần như im bặt, đó là co giãn nhiệt và thường vô hại. Tiếng lạch cạch chỉ xuất hiện khi có gió, gió càng mạnh càng to, đó là dấu hiệu có thứ đang lỏng. Tiếng kêu cả lúc trời mát, lặng gió thì nên kiểm tra xem có phải từ biến tần, quạt hay thiết bị khác không.
Với tiếng co giãn gây khó chịu, thợ có những cách xử lý gọn: kiểm tra và siết lại các điểm bắt đúng lực theo hướng dẫn của nhà sản xuất giàn, thay đệm cao su chịu thời tiết ở chân giàn để giảm cảnh kim loại cọ kim loại, kiểm tra các mối nối ray có chừa khe giãn nở hay không. Nếu phòng dưới mái chưa có trần, làm trần hoặc lót lớp cách nhiệt dưới mái là giải pháp hiệu quả cả về tiếng lẫn về nóng, nhưng nên làm cùng thợ để tránh vị trí xà gồ và dây điện.
Với tiếng lạch cạch khi gió, thợ cần lên kiểm tra trực tiếp: kẹp giữa và kẹp biên có ôm đều khung tấm không, ốc chân giàn có lỏng không, dây cáp và máng dây đã được cố định bằng kẹp phù hợp chưa. Việc này nên làm trước mùa mưa bão.
Cứ cho là có một thanh ray nhôm dài 4 mét. Nhôm giãn khoảng 0,023 mi-li-mét cho mỗi mét chiều dài khi nóng thêm một độ. Một buổi sáng mùa hè, cứ cho là thanh ray từ 25 độ lúc rạng sáng lên tới 65 độ lúc gần trưa, tức nóng thêm 40 độ. Thanh ray dài ra khoảng 4 nhân 40 nhân 0,023, gần 3,7 mi-li-mét.
Nghe thì nhỏ, nhưng tôn thép bên dưới chỉ giãn khoảng một nửa mức đó với cùng mức tăng nhiệt độ, lại nóng theo nhịp khác. Phần chênh chừng 2 mi-li-mét bị bốn, năm điểm bắt giữ lại, đến khi lực đủ lớn thì trượt từng nấc, mỗi nấc là một tiếng tách. Con số này cũng giải thích vì sao siết chết mọi điểm không phải cách đúng: vài mi-li-mét chênh lệch ấy phải có chỗ đi, và mối nối ray cần chừa khe đúng mức để kim loại còn chỗ thở.
Mấy việc dưới đây giúp thợ khoanh vùng nhanh, làm hoàn toàn từ trong nhà hoặc dưới đất:
Báo đơn vị lắp khi có tiếng lạch cạch theo gió, khi tiếng kêu mới xuất hiện sau một trận giông, khi thấy tấm lệch hàng, dây buông hoặc trần bắt đầu ố. Gửi kèm đoạn ghi âm, nhật ký và ảnh để thợ biết nên kiểm tra khu vực nào trước. Nếu hệ mới lắp chưa lâu, việc siết lại, thay đệm, cố định dây thường nằm trong phạm vi bảo hành lắp đặt.
Nếu chỉ là tiếng co giãn theo nhịp nắng mà phòng dưới mái chưa có trần, anh chị có thể hỏi thợ phương án làm trần hoặc lót cách nhiệt kết hợp. Làm đúng một lần vừa giảm tiếng, vừa giảm nóng cho phòng.
Gửi hóa đơn tiền điện — anh Tú khảo sát & báo giá miễn phí, tính hoàn vốn theo số thật của nhà bạn.
Hoặc xem trước dịch vụ phù hợp với nhà mình →
💳 Chưa muốn bỏ một lần? Trả góp tới 100 triệu — xem mỗi tháng góp bao nhiêu