“Hôm lên phơi đồ nhìn sang mái thấy một tấm pin có vệt nâu như bị bỏng, mấy tấm bên cạnh vẫn xanh đen bình thường, không biết có sao không” — câu hỏi này thường đến sau một mùa hè nhiều lá rụng hoặc sau khi nhà hàng xóm xây thêm tầng. Vệt nâu ấy nhiều khi là dấu vết của một điểm nóng: một phần nhỏ của tấm pin đã nóng hơn hẳn phần còn lại trong thời gian dài. Bài này giúp anh chị đọc đúng dấu hiệu, hiểu vì sao nó xảy ra và biết lúc nào chỉ cần theo dõi, lúc nào phải thay.
Một tấm pin gồm nhiều ô tế bào (cell) mắc nối tiếp. Khi một ô bị che hoặc bị hỏng, nó không phát điện được nữa mà lại phải “gánh” dòng điện của các ô khác chạy qua. Phần năng lượng đó biến thành nhiệt dồn vào đúng một ô, có khi nóng hơn các ô xung quanh vài chục độ. Người trong nghề gọi đó là điểm nóng, tiếng Anh là hot spot.
Nóng lâu ngày, lớp keo trong suốt bọc tế bào (EVA) ngả vàng rồi nâu, nhìn qua mặt kính thấy một đốm hoặc một vệt sẫm màu đúng bằng một ô hay một góc ô. Nặng hơn thì mặt sau tấm (backsheet) ở vị trí đó cháy xém, phồng rộp; hộp đấu nối sau tấm có thể biến màu, có mùi khét. Cần phân biệt với các đường vân mảnh như vệt ốc sên chạy dọc vết nứt: đó là dấu hiệu nứt ô, cũng đáng lưu ý nhưng không phải vết cháy.
Nhiều nhà thấy tấm pin bẩn thì xịt nước cho sạch, thấy sản lượng tụt chút ít thì nghĩ do trời. Vệt nâu được coi là “bẩn khó rửa”. Trong khi nguyên nhân gốc vẫn còn đó: cành cây vẫn đổ bóng lúc 2 giờ chiều, cục phân chim vẫn dính ở mép dưới, ô tế bào nứt vẫn nứt.
Một thói quen khác dễ làm hỏng thêm là xịt nước lạnh lên tấm pin lúc giữa trưa nắng gắt. Mặt kính đang rất nóng mà gặp nước lạnh đột ngột có thể tạo ứng suất nhiệt, làm vết nứt nhỏ lan ra. Rửa pin nên làm sáng sớm hoặc chiều muộn, khi tấm đã nguội.
Thứ nhất là bóng che cục bộ kéo dài: cột ăng-ten, dây điện, bồn nước, cành cây, bức tường nhà bên. Bóng che cả ngày thì ít nguy hiểm bằng bóng chỉ che vài ô trong nhiều giờ liền. Thứ hai là vật bám lâu ngày: lá khô, phân chim, rêu ở mép dưới khung nơi nước mưa đọng lại. Một cục phân chim bằng đồng xu cũng đủ che gần hết một ô.
Thứ ba là ô tế bào bị nứt, do va đập lúc vận chuyển, do người giẫm lên tấm khi lắp hay do mưa đá. Vết nứt cắt đứt một phần đường dẫn điện trong ô, dòng dồn vào phần còn lại và nóng lên. Thứ tư là điốt bypass trong hộp đấu nối bị hỏng. Mỗi tấm thường có ba điốt, mỗi điốt “đi vòng” cho khoảng một phần ba tấm khi phần đó bị che. Điốt hở mạch thì mất bảo vệ, ô bị che sẽ nóng; điốt chập thì một phần ba tấm coi như chết, điện áp cả chuỗi tụt xuống.
Điểm nóng mới chớm, vệt ngả vàng nhẹ, mặt sau không có gì lạ, sản lượng tấm đó gần bằng tấm bên cạnh: loại bỏ nguyên nhân che bóng rồi theo dõi. Nếu mặt sau cháy xém, phồng, kính rạn quanh vệt, hộp đấu nối biến dạng hoặc có mùi khét thì nên thay tấm. Lớp cách điện đã hỏng thì vừa mất sản lượng, vừa có nguy cơ rò điện ra khung, và trong trường hợp xấu có thể bén lửa.
Cứ cho là hệ nhà anh chị có một tấm 550W bị chập một điốt bypass. Tấm đó mất khoảng một phần ba công suất, tức gần 180W. Với khoảng 3,5 giờ nắng quy đổi mỗi ngày, phần hụt vào khoảng 0,6 kWh/ngày, gần 19 kWh/tháng. Con số không lớn, nhưng điều đáng lo là ô bị ảnh hưởng tiếp tục nóng và tấm xuống cấp nhanh hơn.
Về bảo hành: lỗi vật liệu, lỗi sản xuất của tấm pin thường thuộc bảo hành hãng; còn hư hại do va đập hay do vật bám không được vệ sinh thì hãng có thể từ chối. Chụp ảnh rõ vệt cháy, mặt sau tấm và nhãn số seri càng sớm càng tốt để có bằng chứng.
Đứng ở ban công, sân thượng nhà bên hoặc dưới đất, dùng điện thoại zoom tối đa chụp từng dãy tấm lúc trời râm hoặc sáng sớm để đỡ lóa. Phóng ảnh lên tìm đốm nâu, vệt vàng, vết rạn hình mạng nhện.
Mở app giám sát, so dòng điện (A) và điện áp (V) của các chuỗi pin nếu inverter có nhiều ngõ MPPT. Hai chuỗi giống nhau mà một chuỗi thấp điện áp hơn hẳn, cỡ mười mấy vôn, thường là dấu hiệu có tấm bị chập điốt. Hệ dùng bộ tối ưu hoặc inverter vi mô thì xem thẳng công suất từng tấm. Muốn chắc chắn, thợ sẽ dùng camera nhiệt chụp mái lúc nắng: điểm nóng hiện lên rõ như một đốm sáng.
Mấy việc dưới đây làm được từ dưới đất, không cần dụng cụ đặc biệt:
Nếu chưa chắc vệt trên mái là bẩn hay là cháy, anh chị cứ chụp ảnh gửi Anh Tú Solar qua Zalo hoặc gọi hotline cuối bài. Thợ xem ảnh và số liệu app sẽ nói thẳng là nên theo dõi thêm, cần vệ sinh, hay nên kiểm bằng camera nhiệt. Hệ do đơn vị khác lắp cũng xem giúp được, anh chị không phải cam kết gì trước.
Gửi hóa đơn tiền điện — anh Tú khảo sát & báo giá miễn phí, tính hoàn vốn theo số thật của nhà bạn.
Hoặc xem trước dịch vụ phù hợp với nhà mình →
💳 Chưa muốn bỏ một lần? Trả góp tới 100 triệu — xem mỗi tháng góp bao nhiêu