“Đứng trên sân thượng nhà bên nhìn sang, tôi thấy mấy con ốc bắt giàn pin nhà mình chảy vệt gỉ nâu xuống mái tôn, có chỗ chân giàn loang lổ. Mới lắp ba năm mà gỉ thế này, bão về có bay cả dàn không?” — người ta hay nghĩ gỉ sét chỉ là chuyện của nhà gần biển, nhưng ở miền Bắc, với mùa nồm ẩm kéo dài, bên em vẫn gặp đều những dàn gỉ ốc sau vài năm. Không phải vệt gỉ nào cũng đáng sợ. Bài này giúp anh chị phân biệt gỉ bề mặt với gỉ ăn vào chỗ chịu lực, và việc gì làm được mà không cần lên mái.
Nguyên nhân hay gặp nhất là hai kim loại khác nhau chạm vào nhau trong môi trường ẩm. Ray nhôm, ốc thép mạ kẽm, tấm tôn thép, kẹp inox, khi tiếp xúc trực tiếp và thường xuyên bị ẩm sẽ tạo thành một pin nhỏ, kim loại yếu hơn bị ăn dần. Miền Bắc có những tuần nồm mà mặt kim loại lúc nào cũng đọng nước, rất hợp cho kiểu ăn mòn này.
Các nguyên nhân khác: dùng ốc thép mạ rẻ thay vì inox; mép cắt, lỗ khoan không được xử lý lớp chống gỉ; siết quá tay làm toác lớp mạ; nhà gần chuồng trại, lò đốt, khu sản xuất có hơi hoá chất. Có một trường hợp rất hay bị nhầm: mạt sắt văng ra khi khoan mái, nếu không quét sạch sẽ gỉ thành những chấm nâu li ti khắp mặt tôn. Chấm gỉ này không làm yếu giàn, nhưng lâu ngày làm thủng lớp sơn tôn.
Cách thứ nhất là mặc kệ vì tin rằng “ray nhôm không gỉ”. Ray nhôm đúng là bền, nhưng thứ giữ dàn pin lại là những con ốc, cái kẹp, cái móc bắt vào xà gồ, và chúng chính là nơi gỉ trước. Cách thứ hai là tự leo lên cầm chổi sơn quét sơn chống gỉ, quét luôn cả đầu nối điện, dây cáp. Người leo mái đã là rủi ro, sơn bám vào đầu nối còn gây khó cho lần kiểm tra sau.
Cách thứ ba là tự mua ốc ngoài chợ về thay, không để ý vật liệu, không có long đen cách ly, siết theo cảm giác. Ốc mới có khi gỉ nhanh hơn ốc cũ, hoặc siết lệch lực làm kẹp không ôm đều khung tấm. Ngay cả việc quét sạch mạt sắt trên mái tôn cũng nên để thợ làm, vì phải đi lại trên mái trơn cạnh tấm pin.
Mức một, vệt màu nâu nhạt trên bề mặt ốc hoặc vệt ố chảy xuống tôn nhưng ốc vẫn giữ hình dạng, không bong vảy: ghi lại, theo dõi, nhờ thợ xem trong lần bảo trì định kỳ. Mức hai, ốc hoặc kẹp gỉ thành vảy, đầu ốc biến dạng, vệt gỉ chảy thành dòng đậm: cần thay bằng loại inox đúng hệ, có long đen cách ly giữa kim loại khác nhau, siết đúng lực.
Mức ba, gỉ ở chân giàn, móc bắt vào xà gồ, hoặc quanh chân giàn tôn đã rộp, thủng: đây là chỗ chịu lực gió và cũng là chỗ dễ dột, cần xử lý trước mùa mưa bão. Thợ sẽ tháo từng cụm, thay chân giàn, xử lý lại lỗ bắt vít và lớp chống thấm, có khi phải thay một đoạn tôn. Nếu hệ còn trong thời gian bảo hành phần lắp đặt, anh chị nên hỏi đơn vị lắp về trách nhiệm với vật tư đã dùng.
Cứ cho là dàn nhà anh chị có 12 tấm, khoảng 40 điểm kẹp và ốc. Phát hiện ở mức hai, thợ thay chừng mười bộ ốc kẹp gỉ nặng trong một buổi bảo trì, cứ cho là tốn vài trăm nghìn tiền vật tư cộng công, hệ chỉ dừng vài tiếng.
Nếu để đến mức ba, cứ cho là hai chân giàn đã ăn thủng tôn và bắt đầu dột. Lúc này thợ phải tháo cả một dãy tấm xuống, thay đoạn tôn, làm lại chân giàn, chống thấm rồi lắp lại. Công việc có thể mất một đến hai ngày, chi phí cứ cho là gấp năm đến mười lần lần sửa sớm, chưa kể trần nhà bị ố, đồ đạc ẩm và sản lượng mất trong những ngày dừng. Chưa tính tới rủi ro lớn nhất là một cơn giông giật mạnh đến trước khi kịp sửa.
Tìm một chỗ quan sát an toàn như ban công tầng trên, sân thượng nhà bên nếu được phép, dùng điện thoại phóng to chụp các chân giàn, hàng ốc ở mép dưới dàn và mặt tôn quanh đó. Nếu nhà có người dùng máy bay quay phim nhỏ, đây là lúc nó hữu ích. Không bắc thang lên mái, không cầm sơn lên quét.
Vào trong nhà, nhìn trần và đầu tường ngay dưới vị trí dàn pin xem có vệt ố nước, bong sơn không. Lấy ảnh lúc nghiệm thu ra so với ảnh vừa chụp để thấy mức độ tiến triển. Xếp ảnh theo vị trí rồi gửi cho thợ, ghi chú chỗ nào gỉ đậm nhất.
Nên mời thợ kiểm tra khi thấy gỉ ở chân giàn hoặc móc bắt xà gồ, khi vệt gỉ chảy thành dòng đậm, khi có tấm nhìn lệch so với hàng, khi nghe tiếng lạch cạch trên mái lúc gió to, hoặc khi trần bắt đầu ố. Thời điểm tốt nhất là cuối mùa khô, trước khi mưa bão bắt đầu.
Khi thợ đến, anh chị có thể hỏi rõ: ốc thay là loại vật liệu gì, có long đen cách ly không, lỗ bắt vít có được chống thấm lại không, và phần mạt sắt trên mái có được làm sạch không. Những câu hỏi đơn giản này giúp lần sửa đầu tiên cũng là lần sửa cuối cùng trong nhiều năm.
Gửi hóa đơn tiền điện — anh Tú khảo sát & báo giá miễn phí, tính hoàn vốn theo số thật của nhà bạn.
Hoặc xem trước dịch vụ phù hợp với nhà mình →
💳 Chưa muốn bỏ một lần? Trả góp tới 100 triệu — xem mỗi tháng góp bao nhiêu