“Chiều qua con trai lên sân thượng cất đồ, tay vịn vào khung giàn pin thì kêu tê rần, tôi chạm thử vỏ cái máy inverter cũng thấy râm ran” — đây là tình huống không được chờ xem sao. Cảm giác tê hay giật khi chạm vào khung kim loại nghĩa là có điện đang tìm đường xuống đất qua người. Có trường hợp chỉ là dòng rò nhỏ vì thiếu tiếp địa, có trường hợp là dây bị trầy lõi chạm khung. Bài này nói rõ việc cần làm ngay, thứ tự ngắt điện, nguyên nhân hay gặp và những việc anh chị không nên tự làm.
Không chạm lại để “thử cho chắc”. Nhắc người nhà, nhất là trẻ con, không lên khu vực giàn pin và không sờ vào inverter cho tới khi thợ kiểm xong. Nếu trời đang mưa hoặc sàn ướt thì càng phải tránh xa, vì nước làm điện trở cơ thể giảm và dòng qua người tăng lên.
Cần nhớ một điều nhiều người không biết: phía tấm pin là điện một chiều (DC), còn nắng là còn điện, không có công tắc nào tắt được điện ngay trên tấm. Một chuỗi 12 tấm, mỗi tấm điện áp hở mạch khoảng 49V, cộng lại đã gần 600V. Tắt cầu dao chỉ ngắt được inverter khỏi lưới và ngắt dòng chạy qua inverter, không làm tấm pin hết điện.
Với hệ hoà lưới thông thường, thứ tự hay được các hãng hướng dẫn là: tắt aptomat phía xoay chiều (AC) cấp từ inverter vào điện nhà trước, chờ inverter ngừng phát, rồi mới gạt công tắc một chiều (DC) ở tủ hoặc ngay trên thân inverter. Làm theo thứ tự này để dòng một chiều đã về gần bằng không khi gạt công tắc DC, tránh hồ quang. Hệ có pin lưu trữ thì còn aptomat phía pin, tắt theo hướng dẫn in trên tủ hoặc trong sổ tay của hãng.
Khi thao tác, đứng chỗ khô, đi dép, dùng một tay, không chạm vào vỏ tủ hay khung kim loại bằng tay còn lại. Nếu vỏ tủ điện cũng tê thì đừng mở tủ, gọi thợ và ngắt aptomat tổng của nhà ở vị trí an toàn hơn. Tuyệt đối không rút đầu nối MC4 giữa các tấm khi hệ đang chạy: rút đầu nối dưới tải tạo hồ quang, có thể cháy đầu nối và bỏng tay.
Có nhà thấy tê ở một chỗ thì lấy băng dính điện quấn khung, hoặc lót cao su cho khỏi chạm. Cách này chỉ che triệu chứng, dòng rò vẫn còn và có thể nặng lên. Có nhà tự đóng một cây sắt xuống đất rồi buộc dây vào khung: nếu đang có chỗ chạm lõi, dòng lớn đi qua mối buộc lỏng lẻo có thể phát nhiệt, còn người đang cầm dây lúc đấu thì chịu nguy hiểm trực tiếp.
Một cách sai nữa là tắt cầu dao rồi coi như xong, vài hôm sau bật lại vì thấy “chắc hết rồi”. Rò điện không tự lành. Inverter có thể đang báo lỗi cách điện kém (thường hiện là Isolation fault, PV ISO low, Ground fault hoặc Leakage current tuỳ hãng) mà không ai mở app ra xem.
Thiếu hoặc hỏng tiếp địa. Khung nhôm của tấm pin, ray giá đỡ và vỏ inverter phải được nối với nhau bằng dây tiếp địa và nối xuống cọc tiếp địa. Inverter không biến áp luôn có một dòng rò rất nhỏ qua điện dung giữa tấm pin và khung; khi có tiếp địa, dòng này xuống đất êm ả, khi không có thì nó tìm đường qua tay người, gây cảm giác râm ran. Mối nối tiếp địa bị gỉ, bị tháo ra khi sửa mái cũng gây hiện tượng tương tự.
Dây DC bị trầy vỏ. Dây đi sát mép ray nhôm sắc, bị gió rung cọ qua nhiều tháng, hoặc bị chuột cắn, đến lúc lõi đồng chạm khung. Đây là trường hợp nguy hiểm hơn vì điện áp một chiều cao. Đầu MC4 ngấm nước. Đầu nối bấm không chặt, thiếu gioăng, nằm dưới vũng nước đọng trên mái tôn; nước vào trong làm giảm cách điện, lâu ngày gây rò và cháy đầu nối.
Ngoài ra, phía xoay chiều cũng có thể là thủ phạm: dây nguồn inverter đấu nhầm, dây pha chạm vỏ tủ, hoặc thiết bị khác trong nhà rò ra đường dây chung. Vì vậy thợ cần kiểm cả hai phía chứ không chỉ nhìn trên mái.
Thợ có nghề sẽ đo điện áp giữa khung và đất để biết mức rò, đo điện trở tiếp địa và so với ngưỡng thiết kế, dùng máy đo cách điện (megomet) đo từng chuỗi pin để khoanh vùng chuỗi có vấn đề, rồi soi từng đoạn dây và từng cặp MC4 trong chuỗi đó. Phía AC thì kiểm aptomat chống dòng rò, dây trung tính, dây pha và vỏ tủ.
Chi phí xử lý thường nằm ở vài đầu nối, vài mét dây và công bổ sung tiếp địa, hiếm khi phải thay thiết bị lớn nếu phát hiện sớm. Để lâu, lỗi cách điện có thể làm inverter ngắt liên tục và mất sản lượng nhiều ngày.
Trong lúc chờ thợ, anh chị làm mấy việc sau, không cần leo mái:
Rò điện là việc nên để người có dụng cụ đo và đồ bảo hộ xử lý. Anh chị có thể gọi Anh Tú Solar qua hotline cuối bài hoặc nhắn Zalo kèm ảnh mã lỗi, ảnh tủ điện; thợ sẽ hướng dẫn tắt an toàn qua điện thoại trước rồi hẹn lịch kiểm. Nhà ở Phú Thọ và các tỉnh lân cận thì thợ có thể lên kiểm tận nơi.
Gửi hóa đơn tiền điện — anh Tú khảo sát & báo giá miễn phí, tính hoàn vốn theo số thật của nhà bạn.
Hoặc xem trước dịch vụ phù hợp với nhà mình →
💳 Chưa muốn bỏ một lần? Trả góp tới 100 triệu — xem mỗi tháng góp bao nhiêu