“Tháng sáu nắng như đổ lửa, tôi cứ nghĩ buổi trưa là lúc dàn pin chạy mạnh nhất. Vậy mà mở app thấy từ mười một giờ đến hai giờ chiều công suất cứ thấp dần, đi qua cái máy dưới gầm cầu thang thì hơi nóng phả ra hầm hập. Máy có đang hỏng không?” — vào những tuần nóng nhất ở miền Bắc, bên em hay nhận được câu hỏi này. Trong nhiều trường hợp máy không hỏng mà đang tự bảo vệ: khi bên trong quá nóng, biến tần chủ động hạ công suất để giữ linh kiện. Nhưng nếu ngày nào cũng vậy thì anh chị đang mất một phần điện đáng kể vào đúng những giờ nắng đẹp nhất, và nguyên nhân thường nằm ở chỗ đặt máy hơn là ở bản thân máy.
Biến tần đổi điện một chiều từ dàn pin thành điện xoay chiều cho nhà dùng, và quá trình này luôn sinh ra một phần nhiệt, cỡ vài phần trăm công suất đang chạy. Với một máy đang phát 5 kW, phần nhiệt ấy tương đương một chiếc máy sưởi nhỏ bật liên tục. Nhiệt được tản qua các lá nhôm ở mặt sau hoặc hai bên máy, có máy dùng thêm quạt.
Mỗi máy có một ngưỡng nhiệt độ môi trường mà từ đó nó bắt đầu giảm tải, tuỳ máy, thường từ khoảng 45 độ trở lên, con số cụ thể nằm trong tài liệu kỹ thuật của hãng. Ngoài trời ba mươi tám độ thì chưa đáng ngại, nhưng trong một góc tường hứng nắng chiều, một hộc cầu thang kín hay một tủ tôn ngoài trời không có khe thoát, nhiệt độ quanh máy dễ vượt năm mươi độ. Khi đó máy làm đúng việc được thiết kế: giảm công suất để bên trong không vượt giới hạn.
Cần phân biệt với hiện tượng cắt ngọn. Khi dàn pin được lắp lớn hơn công suất máy, giữa trưa đồ thị bị cắt phẳng đúng ở mức công suất định mức, đó là chủ ý thiết kế. Còn giảm tải do nhiệt làm đồ thị võng xuống dưới mức định mức, lõm sâu nhất vào lúc nóng nhất trong ngày, và thường kèm thông báo nhiệt độ cao trong nhật ký.
Kiểu thứ nhất là tưởng máy yếu, đòi đổi sang máy công suất lớn hơn. Máy mới đặt vào đúng cái hốc nóng ấy vẫn sẽ hạ tải, chỉ là muộn hơn một chút. Kiểu thứ hai là tự che chắn cho máy: quây bạt, đóng thêm tủ gỗ kín, dán xốp quanh vỏ. Nắng không chiếu vào nữa nhưng hơi nóng do chính máy sinh ra cũng hết đường thoát, tình hình còn tệ hơn trước.
Kiểu thứ ba là xịt nước, đặt khăn ướt hay đá lạnh lên máy cho mát. Nước có thể lọt vào khe tản nhiệt, đọng ở cổng dây, chênh lệch nhiệt đột ngột cũng không tốt cho một thiết bị điện đang chạy.
Nguyên tắc là che nắng nhưng không bịt gió. Nếu máy đặt ngoài trời hứng nắng chiều, một tấm mái che đặt cách đỉnh máy vài chục phân, để hở hai bên, giúp hạ nhiệt độ vỏ đáng kể mà không cản luồng khí. Nếu máy nằm trong hộc kín, cần mở khe thông gió phía trên và phía dưới để không khí nóng thoát lên, không khí mát vào từ dưới, hoặc dời máy ra chỗ thoáng hơn.
Tiếp theo là khoảng hở quanh máy. Hãng nào cũng quy định khoảng cách tối thiểu tới tường, trần và máy bên cạnh. Hai máy đặt sát nhau, nhất là máy này treo ngay phía trên máy kia, là kiểu bố trí khiến máy trên luôn hít hơi nóng của máy dưới. Nếu không cải thiện được tại chỗ, thợ có thể đề xuất dời máy ra hành lang thoáng hay dưới mái hiên có gió; máy chạy mát thì cũng bền hơn.
Thứ ba là vệ sinh lá tản nhiệt và quạt nếu có. Bụi, mạng nhện, lá khô bám kín khe tản nhiệt làm khả năng toả nhiệt giảm rõ rệt sau vài năm. Việc này thợ làm trong lần bảo trì, sau khi đã cắt điện đúng trình tự.
Cứ cho là nhà anh chị có hệ 6 kWp với biến tần 5 kW, đặt trong hộc cầu thang sát bức tường hướng tây. Những ngày nóng, từ khoảng 11 giờ đến 15 giờ, máy hạ tải, cứ cho là trung bình thấp hơn mức có thể phát khoảng 1 kW. Bốn tiếng mỗi ngày như vậy là mất khoảng 4 số điện.
Cứ cho là mùa nóng có khoảng 70 ngày như thế, tổng cộng mất chừng 280 số. Với giá trị cứ cho là 2.500 đồng một số, đó là khoảng 700 nghìn đồng mỗi mùa hè, chưa tính phần tuổi thọ máy bị bào mòn. Một tấm mái che hay vài khe thông gió có khi chỉ tốn một phần nhỏ số đó và dùng được nhiều năm. Vì tổng ngày mùa hè vẫn trông khá cao, phần hụt giữa trưa rất dễ bị bỏ qua nếu không xem đồ thị theo giờ.
Những việc dưới đây chỉ cần điện thoại và quan sát từ vài bước chân, không chạm vào máy:
Gọi đơn vị lắp khi đồ thị võng giữa trưa lặp lại nhiều ngày, khi nhật ký có cảnh báo quá nhiệt, khi quạt của máy kêu to bất thường hoặc không quay, khi máy ngắt hẳn chứ không chỉ hạ tải, hoặc khi có mùi khét. Gửi kèm ảnh đồ thị, ảnh nhật ký và ảnh vị trí đặt máy để thợ biết cần mang theo vật tư gì.
Anh chị có thể hỏi thợ: khoảng hở hiện tại có đủ theo tài liệu của hãng không, có nên làm mái che hay khe thông gió không, có cần dời máy không và chi phí đi lại dây khoảng bao nhiêu. Nếu máy còn bảo hành, việc đặt máy ở vị trí không đúng khuyến cáo có thể bị xem là lý do từ chối khi máy hỏng, nên cải thiện sớm cũng là giữ quyền lợi cho chính mình.
Gửi hóa đơn tiền điện — anh Tú khảo sát & báo giá miễn phí, tính hoàn vốn theo số thật của nhà bạn.
Hoặc xem trước dịch vụ phù hợp với nhà mình →
💳 Chưa muốn bỏ một lần? Trả góp tới 100 triệu — xem mỗi tháng góp bao nhiêu